第5讲：犹太人与外邦人的拣选
Lectio 5: Electio et Judeorum et gentium
9:24 这器皿也就是我们这些蒙神所召的，不但是从犹太人中，也是从外邦人中召来的。 [n. 796]
9:25 正如何西阿书说：「那本来不是我子民的，我要称为『我的子民』；本来不是蒙爱的，我要称为『蒙爱的』；本来未蒙怜悯的，我要称为蒙怜悯的。」（译者：本节末尾关于怜悯的分句见本书所引拉丁文本，《和合本修订版》本节无此分句；下文据此解释，故予保留。） [n. 798]
9:26 「从前在什么地方对他们说：你们不是我的子民，将来就在那里称他们为『永生神的儿子』。」 [n. 800]
9:27 关于以色列人，以赛亚喊着：「虽然以色列人多如海沙，得救的将是剩下的余数。」 [n. 801]
9:28 「因为他在公正中使话语圆满而简约；因为主要在地上成就简约的话语。」（译者：此处依拉丁文直译，保留下文关于福音话语与道成肉身的解释依据。《和合本修订版》作「因为主要在地上施行他的话，彻底而又迅速」。） [n. 803]
9:29 又如以赛亚预先说过：「若不是万军之主给我们存留余种，我们早已变成所多玛，像蛾摩拉一样了。」 [n. 806]
9:30 这样，我们要怎么说呢？那不追求义的外邦人却获得了义，就是因信而获得的义。 [n. 807]
9:31 但以色列人追求义的律法，却未达到义的律法。（译者：此处依拉丁文本保留「义的律法」，供下文分别解释；《和合本修订版》作「但以色列人追求律法的义，反而达不到律法的义」。） [n. 809]
9:32 这是什么缘故呢？是因为他们不凭着信心，而是凭着行为，他们正跌在那绊脚石上。 [n. 810]
9:33 如经上所记：「我在锡安放一块绊脚的石头，使人跌倒的磐石；信靠他的人必不蒙羞。」 [n. 812]
9:24 Quos et vocavit nos non solum ex Judaeis, sed etiam in gentibus, [n. 796]
9:25 sicut in Osee dicit: Vocabo non plebem meam, plebem meam: et non dilectam, dilectam: et non misericordiam consecutam, misericordiam consecutam. [n. 798]
9:26 Et erit: in loco, ubi dictum est eis: non plebs mea vos: ibi vocabuntur filii Dei vivi. [n. 800]
9:27 Isaias autem clamat pro Israël: si fuerit numerus filiorum Israël tamquam arena maris, reliquiae salvae fient. [n. 801]
9:28 Verbum enim consummans, et abbrevians in aequitate: quia verbum breviatum faciet Dominus super terram: [n. 803]
9:29 et sicut praedixit Isaias: nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus. [n. 806]
9:30 Quid ergo dicemus? Quod gentes, quae non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam: justitiam autem, quae ex fide est. [n. 807]
9:31 Israël vero sectando legem justitiae, in legem justitiae non pervenit. [n. 809]
9:32 Quare? Quia non ex fide, sed quasi ex operibus: offenderunt enim in lapidem offensionis, [n. 810]
9:33 sicut scriptum est: ecce pono in Sion lapidem offensionis, et petram scandali: et omnis qui credit in eum, non confundetur. [n. 812]
796. 使徒已经说明，神的恩典是依照神的拣选而赐给人的；人借这拣选被召进入恩典。这里他说明，上述拣选或呼召不仅关乎犹太人，也关乎外邦人。犹太人原本可能凭申4:37所说的「他爱你的列祖」而自夸。
796. Postquam Apostolus ostendit quod Dei gratia datur hominibus ex divina electione, per quam homines ad gratiam vocantur, hic ostendit quod praedicta electio sive vocatio non solum pertinet ad Iudaeos (ut ipsi poterant gloriari, propter hoc quod dicitur Deut. IV, 37: dilexi patres tuos), sed etiam ad gentes.
首先，他提出所要说明的事；
Et primo proponit quod intendit;
其次，在「正如何西阿书说」处证明所提出的事；
secundo probat propositum, ibi sicut in Osea dicit, etc.;
第三，在「这样，我们要怎么说呢」处，由上述论述得出结论。
tertio ex dictis infert conclusionem, ibi quid ergo dicemus, et cetera.
797. 因此，他首先说：前面已经说，神预备圣徒进入荣耀；「他们也是他所召的」，就是借自己的恩典所召的，「不但是从犹太人中，也是从外邦人中召来的」。上文3:29说：「难道神只是犹太人的吗？不也是外邦人的吗？」番2:11说：「列国的海岛各在自己的地方敬拜他。」
797. Dicit ergo primo, dictum est quod sanctos praeparavit in gloriam, quos et vocavit, scilicet per gratiam suam, non solum ex Iudaeis, sed etiam ex gentibus. Supra III, 29: an Iudaeorum Deus tantum? Nonne et gentium? Soph. II, 11: adorabunt eum viri de loco suo omnes insulae gentium.
798. 随后，他说「正如何西阿书说」，证明所提出的事。
798. Deinde cum dicit sicut in Osea dicit, etc., probat propositum.
首先，就外邦人而言；
Et primo quantum ad gentiles;
其次，在「以赛亚喊着」处，就犹太人而言。
secundo quantum ad Iudaeos, ibi Isaias autem clamat, et cetera.
关于第一点，他引何西阿为外邦人所说的两处权威经文；第一处应许神的恩赐给他们；
Circa primum ponit duas auctoritates Oseae loquentis pro gentibus, quarum prima promittit eis dona Dei;
第二处，在「从前在什么地方对他们说」处，应许他们成为神的儿子。
secunda ipsam divinam filiationem, ibi et erit in loco ubi dictum, et cetera.
799. 因此，他首先说：「正如」主「在何西阿书中说」，因为在先知里面说话的正是他自己。撒下23:2〔拉丁本《列王纪二》〕说：「耶和华的灵藉着我说话，他的言语在我的舌头上。」所以何1:2也说：「耶和华开始在何西阿里面说话。」（译者：这里按作者所引拉丁文 in Osea 译出，承接神在先知里面说话的解释；和合本修订版作「耶和华初次向何西阿说话」。）
799. Dicit ergo primo: sicut, Dominus, dicit in Osea, quia ipse erat qui loquebatur in prophetis. II Reg. XXIII, 2: Spiritus Domini locutus est per me, et sermo eius per linguam meam. Unde et Oseae I, 2 dicitur: principium loquendi Domino in Osea.
应当考察，外邦人被隔绝于犹太人中卓然可见的三种福分之外。第一是敬拜神；犹太人由此被称为神的子民，因为他们服事他，遵守他的诫命。所以诗95:7〔武加大本94:7〕说：「我们是他草场的百姓，是他手中的羊。」外邦人却被隔绝于这子民的共同体之外，正如弗2:12说：「与以色列选民团体隔绝，在所应许的约上是局外人。」但借着基督，他们成为神的子民。多2:14说：「他为我们的缘故舍己……又洁净我们作他自己的子民。」所以这里说：「本来不是我子民的」，就是本来不是我子民的外邦人，「我要称为我的子民」，即使他们成为我的子民。
Est autem considerandum quod a tribus bonis quae in Iudaeis eminebant, gentiles erant alieni, quorum primum erat divinus cultus, ratione cuius dicebantur populus Dei, quasi ei servientes et eius praeceptis obedientes. Unde in Ps. XCIV, 7 dicitur: nos autem populus eius et oves pascuae eius. Sed ab huius populi societate gentiles erant alieni, secundum illud Ephes. II, 12: alienati a conversatione Israel et hospites testamentorum. Sed per Christum facti sunt populus Dei. Tit. II, 14: dedit semetipsum pro nobis, ut emundaret sibi populum acceptabilem. Et hoc est quod dicit vocabo non plebem meam, id est, gentilitatem quae non erat plebs mea, plebem meam, id est, ad hoc ut sit plebs mea.
第二是蒙爱的特权。何3:1说：「耶和华爱……以色列人。」就是说，他赐给他们许多引向特殊恩典的恩惠。外邦人从前被排除于这爱之外。弗4:18说：「因他们里面的无知，与神的真理隔绝。」（译者：所给拉丁文本作 veritate Dei，即「神的真理」；《和合本修订版》按经文作「与神所赐的生命隔绝了」。此处保留引文原读。）因此他说：「本来不是蒙爱的」，就是外邦人，「我要称为蒙爱的」。弗2:13说：「从前你们是远离神的人，如今却在基督耶稣里，靠着他的血，已经得以亲近了。」上文5:10说：「我们作仇敌的时候，尚且藉着神儿子的死得以与神和好。」
Secundum est privilegium dilectionis. Os. c. III, 1: diligit Dominus filios Israel, in eo scilicet quod eis multa beneficia inducentia ad specialem gratiam praestabat, a qua quidem dilectione gentiles olim erant exclusi. Eph. IV, 18: alienati a veritate Dei propter ignorantiam quae est in illis. Et ideo dicit et non dilectam, meam, scilicet gentilitatem, vocabo dilectam, meam. Eph. II, 13: vos qui aliquando eratis longe, facti estis prope in sanguine Christi. Supra V, 10: cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii eius.
第三是脱离原罪；犹太人在割礼中获得这福分。赛14:1说：「耶和华要怜悯雅各。」外邦人却未曾有分于这怜悯。结16:4说：「在你出生的日子没有人为你断脐带。」下文又说：「没有人顾惜你，为你做一件这样的事来可怜你。」但后来，他们借着基督蒙了怜悯。因此接着说：「本来未蒙怜悯的，我要称为蒙怜悯的。」多3:5说：「他救了我们……是照他的怜悯。」
Tertium est libertas a peccato originali, quae Iudaeis in circumcisione conferebatur. Is. XIV, 1: miserebitur Dominus Iacob. Sed huius miserationis gentiles non erant participes. Ez. XVI, 4: quando nata es, in die ortus tui non est praecisus umbilicus tuus; et infra: non pepercit super te oculus ut faceret tibi unum de his, misertus tui. Sed postea per Christum sunt misericordiam consecuti. Ideo sequitur et non misericordiam consecutam, misericordiam consecutam. Tit. III, v. 5: secundum suam misericordiam salvos nos fecit, et cetera.
这段权威经文按七十士译本见何2:23〔武加大本2:24〕；我们的译本在此作：「我要怜悯那未蒙怜悯的，并对不是我子民的说：你是我的子民。」（译者：为显明作者所比较的译本，此处依拉丁引文直译；《和合本修订版》作「我必怜悯罗‧路哈玛；对罗‧阿米说：『你是我的子民』」。）
Haec autem auctoritas habetur Oseae II, 24 secundum Lxx, loco cuius littera nostra habet: miserebor eius quae fuit absque misericordia, et dicam non populo meo, populus meus es tu.
800. 随后，他说「从前在什么地方」，引何1:10的另一处权威经文，其中应许他们获得神儿子的尊荣。犹太人曾以此自夸，因为赛1:2说：「我养育儿女，将他们养大，他们竟悖逆我。」申32:6也说：「他岂不是你的父……吗？」
800. Deinde cum dicit et erit in loco, etc., inducit aliam auctoritatem quae habetur Oseae I, 10: in qua eis repromittitur dignitas filiorum Dei, de qua Iudaei gloriabantur propter id quod dicitur Is. I, 2: filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me. Et Deut. XXXII, 6: nonne ipse est pater tuus?
外邦人不仅不被称为儿子——儿子的名分属于那些出于爱而服事神、受神的灵引导的人，如上文8:14所说——甚至也不配被称为神的子民；后一个名称，即使领受了奴仆的灵而仍旧惧怕的人，也可以享有。
Gentiles etiam non solum non dicebantur filii, quod pertinet ad eos qui ex amore Deo serviunt et Spiritu Dei aguntur, ut supra cap. VIII, 14 dictum est, sed nec etiam digni erant ut populi Dei dicerentur, quod pertinere poterat etiam ad eos qui spiritum servitutis acceperant in timore.
因此他说：「在什么地方」，即在犹太地，「对他们说」，就是犹太人仿佛代表神，对外邦人说：「你们不是我的子民」，因为他们不把外邦人视为神的子民；「就在那里」，即使在信主的犹太人中，他们也「被称为神的儿子」。
Unde dicit et erit in loco, id est, in Iudaea, ubi dictum est eis, scilicet gentilibus a Iudaeis quasi ex persona Dei loquentibus, non plebs mea vos, quia non reputabant eos populum Dei, ibi, id est etiam apud Iudaeos credentes, vocabuntur filii Dei.
或者，「在什么地方」，指他们将在其中归信的整个世界；这是要说明，他们归信的方式不会与犹太人所劝化的入教者相同，后者离开本乡，前往犹太地。那些将要归向基督的人却不会如此，番2:11表明了这一点：「各在自己的地方敬拜他。」因此，每个人仍住在自己的地方；「从前在什么地方对他们说」，就是依照神的判定说「你们不是我的子民，将来就在那里称他们为神的儿子」，这是借着神的收纳。约1:12说：「凡接纳他的，就是信他名的人，他就赐他们权柄作神的儿女。」
Vel in loco, id est toto mundo in quo convertentur ad fidem, ut detur intelligi quod non hoc modo convertentur sicut proselyti, quos Iudaei faciebant, qui suis locis derelictis in Iudaeam pergebant; hoc autem non ita futurum esse in his qui ad Christum convertendi erant ostenditur Soph. II, 11: adorabunt eum viri de loco suo. Unicuique ergo in loco suo habitanti, ubi dictum est eis, olim ex divina sententia, non plebs mea vos, ibi vocabuntur filii Dei per divinam adoptionem. Io. I, 12: dedit eis potestatem filios Dei fieri his qui credunt in nomine eius.
801. 随后，他说「以赛亚喊着」，借以赛亚的权威经文，就犹太人证明所提出的事。
801. Deinde cum dicit Isaias autem clamat, etc., probat propositum quantum ad Iudaeos per auctoritatem Isaiae.
他引两处权威经文；第一处似乎关乎犹太人中一切信主的人；
Et ponit duas auctoritates, quarum prima videtur pertinere ad omnes credentes ex Iudaeis,
第二处，在「又如以赛亚预先说过」处，特别关乎使徒。
secunda specialiter ad apostolos, ibi et sicut praedixit, et cetera.
802. 因此，他首先说：前面已经借何西阿为外邦人说了话；「以赛亚喊着」，就是为以色列人的归信明白地发言。赛58:1说：「你要大声喊叫，不要停止；要扬声，好像吹角。」
802. Dicit ergo primo: dictum est per Oseam pro gentibus, Isaias autem clamat, id est aperte loquitur pro conversione Israel. Is. LVIII, 1: clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam.
在第一处权威经文中，他首先指出以色列归信者的稀少，说：「虽然以色列人多如海沙」，即与列国的人数相比，多得不可胜数。创22:17说：「我必使你的后裔大大增多，如同……海边的沙。」王上4:20〔拉丁本《列王纪三》〕说：「犹大人和以色列人如同海边的沙那样多。」「得救的将是剩下的余数」，就是说，得救的并非全体，也不是大多数，而是别的人遭毁灭之后存留下来的少数。弥7:1说：「我好像夏日收割后的果子，又如收成之后剩余的葡萄。」下文11:5说：「照着恩典的拣选，所留的余数得了救。」（译者：作者所引拉丁文含「得了救」，与这里论得救人数相应；和合本修订版作「照着出于恩典的拣选，还有所留的余数」。）
In hac autem prima auctoritate, primo, ponit paucitatem conversorum Israel, dicens si fuerit numerus filiorum Israel quasi arena maris, id est innumerabiles prae multitudine gentium. Gen. XXII, 17: multiplicabo semen tuum velut arenam maris et cetera. III Reg. IV, 20: Iuda et Israel innumerabiles quasi arena maris. Reliquiae salvae fient, id est non omnes, nec maior pars, sed aliqui pauci qui relinquentur ex excidio aliorum. Mich. VII, v. 1: factus sum sicut qui colligit in autumno racemos vindemiae. Infra XI, 5: reliquiae secundum electionem gratiae salvae factae sunt.
803. 其次，在「因为使话语圆满」处，他指出得救的原因。首先，他提出福音话语的效力，说：「因为在公正中使话语圆满而简约。」
803. Secundo, ibi verbum enim consummans, etc., assignat causam salutis, et, primo, ponit efficaciam evangelici verbi, dicens verbum enim consummans et abbrevians in aequitate.
这里标明了福音话语的两重效力。第一是「使之圆满」，即使之完全；因为来7:19说：「律法本来就不能成就什么。」但主在太5:17说：「我来不是要废掉，而是要成全。」一方面，他把实在赋予律法的预象；另一方面，他恰当地解释律法的道德诫命，除去违犯诫命的机会，并在诫命之外加上成全的劝谕。因此，在太19:21，他对那遵守了一切律法诫命的富有青年说：「你还缺少一件：你若愿意作完全人，去变卖你所拥有的。」（译者：「你还缺少一件」见可10:21及路18:22；本书将其与太19:21合引。）因此，他也在太5:48对门徒说：「你们要完全，如同你们的天父是完全的。」（译者：所给拉丁文本误标为太5:49。）
Ubi notatur duplex efficacia evangelici verbi. Prima est, quia consummans, id est, perficiens; ut enim dicitur Hebr. VII, 19: nihil ad perfectum adduxit lex. Dominus autem dicit, Matth. V, 17: non veni solvere legem, sed adimplere: tum quia figuris legis veritatem adhibuit, tum quia praecepta legis moralia debito modo exposuit, et occasiones transgrediendi abstulit, et etiam eis consilia perfectionis adiunxit. Unde et iuveni diviti Matth. c. XIX, 21, qui omnia mandata legis servaverat, dixit: unum tibi deest, si vis perfectus esse, vade et vende omnia quae habes, et cetera. Et propter hoc discipulis suis dicebat Matth. c. V, 49: estote perfecti sicut et Pater vester caelestis perfectus est.
第二重效力是「使之简约」；这一点与第一点相连十分恰当，因为话语越完全，就越崇高，因而越单纯而简短。福音的话语使律法的话语简约，因为它把律法中一切预象性的祭献，包含在那唯一真实的祭献中；在这祭献中，「基督……为我们舍了自己，当作……祭物」，如弗5:2所说。律法中一切道德诫命，则归结于两条仁爱的诫命。太22:40说：「这两条诫命是一切律法和先知书的总纲。」
Secunda efficacia est abbreviandi, et haec convenienter primae adiungitur, quia quanto aliquod verbum est magis perfectum, tanto est altius, et per consequens magis simplex et breve. Est autem verbum Evangelii abbrevians verba legis, quia omnia sacrificia figuralia legis in uno vero sacrificio comprehendit, quo Christus obtulit seipsum pro nobis hostiam, ut dicitur Ephes. V, 2. Omnia vero praecepta legis moralia in duobus praeceptis caritatis concludit Matth. XXII, 40: in his duobus mandatis universa lex pendet et prophetae.
所以他说「在公正中使之简约」：或者因为律法众多预象和诫命中，没有任何一项被遗漏而未包含在福音的简约中；或者因为其中按照自然理性的判断属于公正的，已没有什么仍须遵守。（译者：后一分句依所给拉丁文本直译；原文 nihil……quod 与上下文关于保留公正之要求的论证存在张力。按文意可能意在说「除了合乎自然理性之公正的以外，没有什么仍须遵守」，但所给文本没有表示「除了」的 nisi，故不径行改写。）诗119:172〔武加大本118:172〕说：「你一切的命令尽都公义。」（译者：所给拉丁文本误标为诗118:72。）这里应当补出「将会」一词，使意思成为：福音的话语将会在公正中使之简约而圆满。
Unde dicit abbrevians in aequitate, vel quia nihil est praetermissum de multitudine figurarum et praeceptorum legis, quin sub brevitate Evangelii comprehenderetur; vel quia nihil ipsorum remanet observandum quod est aequum secundum dictamen rationis naturalis Ps. CXVIII, 72: omnia mandata tua aequitas. Subaudiendum est autem erit ut sit sensus: verbum Evangelii erit abbrevians et consummans in aequitate.
804. 其次，在「因为……话语」处，他指出上述效力的理由，说：「因为主在地上」，就是作为人在地上居住——正如巴3:38说：「从此智慧在地上出现，与世人共相往还」——「要成就简约的话语」。
804. Secundo cum dicit quod verbum, etc., assignat rationem praedictae efficaciae, dicens quia Dominus super terram, existens, id est in terris tamquam homo inhabitans (secundum illud Baruch III, 38: post haec in terris visus est, et cum hominibus conversatus est) faciet verbum breviatum.
因为，主神亲自取得肉身、亲口说出的话，应当比他借先知说出的话更加完全，更有能力；正如来1:1说：「古时候，神藉着众先知多次多方向列祖说话。」
Perfectius enim debet esse verbum et maioris virtutis quod ipse Dominus Deus carnem indutus locutus est per semetipsum, quam verba quae locutus est per prophetas, secundum illud Hebr. I: multifarie multisque modis olim Deus loquens patribus in prophetis, et cetera.
805. 或者，也可以另作解释：「因为主」，即父神，「要在地上成就简约的话语」，即成为肉身的道，因为神的儿子虚己，取了奴仆的形像。说他虚己或变得简约，并不是说他神性的圆满或伟大有任何减损，而是说他取了我们的微弱与渺小。
805. Vel aliter: quia Dominus, scilicet Deus Pater, faciet super terram verbum breviatum, id est incarnatum, quia Filius Dei exinanivit semetipsum, formam servi accipiens. Dicitur autem exinanitum vel breviatum, non quia aliquid subtractum sit plenitudini vel magnitudini divinitatis ipsius, sed quia nostram exilitatem et parvitatem suscepit.
这段权威经文见赛10:22–23；按照我们的译本，它是这样说的：「以色列啊，你的百姓虽如海沙，其中剩下的余数必归回。简约的圆满必使正义充溢。因为万军的主神要在全地之中成就圆满与简约。」（译者：此处依作者为比较译本而引的拉丁文直译，保留 consummatio、abbreviatio 等词。《和合本修订版》相应处为「灭绝之事已成定局，公义必如水涨溢。因为万军之主耶和华在全地必成就所定的灭绝之事」。）
Habetur autem haec auctoritas Is. X, 22, ubi secundum litteram nostram sic dicitur: si fuerit populus tuus Israel quasi arena maris, reliquiae convertentur ex eo. Consummatio abbreviata inundabit iustitiam. Consummationem enim et abbreviationem Dominus Deus exercituum faciet in medio omnis terrae.
806. 随后，他说「又如以赛亚预先说过」，引一处特别关乎使徒的权威经文，说：「又如以赛亚」在1:9「预先说过：若不是万军之主」——「万军」也可解释为诸能力——「给我们存留」，就是出于他的怜悯存留「余种」，即福音的话语；路8:11说：「种子就是神的道。」或者，「种」指基督；加3:16说：「和你那个后裔……就是基督。」或者，「种」指使徒；赛6:13说：「圣洁的苗裔是它的残干。」「我们早已变成所多玛，像蛾摩拉一样了。」
806. Deinde cum dicit et sicut praedixit Isaias, etc., inducit auctoritatem pertinentem specialiter ad apostolos, dicens et sicut praedixit Isaias I, 9: nisi Dominus Sabaoth, id est, exercituum vel virtutum, reliquisset nobis, scilicet ex sua misericordia, semen, id est, verbum Evangelii; Lc. VIII, 11: semen est verbum Dei. Vel, semen, id est Christum, Gal. III, 16: et semini tuo qui est Christus. Vel, semen, id est, apostolos, Is. VI, 13: semen sanctum erit id quod steterit in ea. Sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus.
因为犹太人的罪比所多玛人的罪更为严重。哀4:6说：「我百姓的罪孽比所多玛的罪还大。」结16:48也说：「所多玛与她的女儿们并未做你和你女儿们所做的事。」
Gravius enim fuit peccatum Iudaeorum quam Sodomorum. Thr. IV, 6: maior effecta est iniquitas populi mei peccato Sodomorum. Et Ez. XVI, 48: non fecit Sodoma ipsa et filiae eius sicut fecisti tu et filiae tuae.
因此，犹太人没有像所多玛人那样被全然消灭，应当归于神的怜悯。哀3:22说：「因耶和华的慈爱，我们不致灭绝。」
Et ideo quod Iudaei non sunt totaliter exterminati sicut Sodomitae, est divinae misericordiae imputandum. Thr. III, 22: misericordiae Domini quia non sumus consumpti.
807. 随后，他说「这样，我们要怎么说呢？」由前述论述得出结论。
807. Deinde cum dicit quid ergo dicemus? Infert conclusionem ex dictis.
首先，就外邦人而言；
Et primo quantum ad gentes;
其次，在「但以色列人」处，就犹太人而言。
secundo, quantum ad Iudaeos, ibi Israel vero, et cetera.
808. 关于第一点，他作两件事。
808. Circa primum duo facit.
首先，他得出所要说明的结论，说：考虑了上述论述，「这样，我们要怎么说呢？」我要说的是：「外邦人却获得了」，即达到了义，就是使他们被称为儿子的义。林前6:11说：「从前你们中间也有人是这样……已经称义了。」这出于神拣选的呼召，而非出于功德；这一点可从他所说的「那不追求义的」看出。正如弗2:12说：「那时候，你们与基督无关，与以色列选民团体隔绝。」
Primo concludit quod intendit, dicens: quid ergo dicemus, ex consideratione praedictorum? Hoc, inquam, quod gentes apprehenderunt, id est, consecutae sunt, iustitiam, scilicet qua vocantur filii. I Cor. VI, 11: et hoc quidem fuistis, sed iustificati estis. Et hoc quidem ex vocatione divinae electionis, non ex meritis, quod patet per hoc quod dicit quae non sectabantur iustitiam, secundum illud Ephes. II, 12: eratis in illo tempore sine Christo alienati a conversatione Israel.
其次，他解释自己所说的：「就是因信而获得的义」，不是在行为中成立的义。因为外邦人归信，不是为了遵守律法的义，而是为了借对基督的信心而称义。上文3:22说：「神的义，因信耶稣基督……」
Secundo, exponit quod dixerat. Iustitiam autem quae ex fide est, non eam quae in operibus consistit. Non enim ad hoc gentes conversae sunt, ut iustitiam legalem observent, sed ut iustificentur per Christi fidem. Supra III, 22: iustitia autem Dei per fidem Iesu Christi.
809. 随后，他说「但以色列人」，就犹太人提出结论。
809. Deinde cum dicit Israel vero, etc., inducit conclusionem quantum ad Iudaeos.
首先，他得出所要说明的结论，说：「但以色列人」，即犹太民族，「追求义的律法，却未达到义的律法」。
Et primo concludit quod intendit, dicens: Israel vero, id est, populus Iudaeorum, sectando legem iustitiae, in legem iustitiae non pervenit.
「义的律法」指生命之灵的律法，人借着它称义；犹太民族未能达到这律法，却借着遵守这属灵律法的影子来追求它；这影子就在律法的规条中。来10:1说：「律法只不过是未来美好事物的影子。」或者，「追求义的律法」指摩西的律法；若正确理解，它就是义的律法，因为它教导义。
Dicitur lex iustitiae lex spiritus vitae, per quam homines iustificantur, ad quam Iudaeorum populus non pervenit: quam tamen sectabatur observando umbram huius spiritualis legis, quae consistit in observationibus legalibus. Hebr. X, 1: umbram habens lex futurorum bonorum. Vel sectando legem iustitiae, id est legem Moysi, quae est lex iustitiae si sit bene intellecta: quia docet iustitiam.
或者，它被称为义的律法，因为它使人仅在外表上成为义人，而非真正成为义人：人避免罪恶，不是出于爱，而是出于对律法所施刑罚的恐惧。赛51:1说：「追求公义、寻求耶和华的人哪，当听从我！」同章又说：「知道公义、将我的训诲存在心中的人哪，当听从我！」
Vel dicitur lex iustitiae, quia facit homines iustos non vere, sed exterius dum peccatavitantur, non ex amore sed timore poenae quam lex infligebat. Is. LI, 1: audite me, qui sequimini quod iustum est, et quaeritis Dominum. Et in eodem: audite me qui scitis iustum, populus meus, lex mea in cordibus eorum.
810. 其次，他指出原因，说：「这是什么缘故呢？」就是说，他们追求律法，却未达到义的律法，这是为什么？因为他们没有循着应有的道路追求。
810. Secundo assignat causam, dicens quare, scilicet dum sectarentur legem ad legem iustitiae non pervenerunt? Quia scilicet non per debitam viam sectabantur.
所以他接着说：「是因为他们不凭着信心」，就是不寻求借着对基督的信心称义，「而是凭着」律法的「行为」。他们追随预象，却拒绝实在。上文3:20说：「凡血肉之躯没有一个能因律法的行为而在神面前称义。」
Et hoc est quod subdit quia non ex fide, scilicet Christi quaerebant iustificari, sed quasi ex operibus legis. Sequebantur enim figuram et repudiaverunt veritatem. Supra c. III, 20: ex operibus legis non iustificabitur omnis caro coram illo.
811. 第三，他阐明所提出的原因。首先，他提出说明，说：「他们正跌在那绊脚石上」，就是跌在基督身上。基督被比作绊脚石，因为正如使人绊跌的石头因其微小而不受人提防，犹太人见基督安于我们的软弱，也没有提防在他身上绊跌。赛53:3说：「他被藐视，好像被人掩面不看的一样，我们也不尊重他。」耶13:16说：「在昏暗的山上你们的脚未绊跌以前。」这山就是基督和他的使徒；称他们为昏暗的山，是因为他们的尊荣与伟大隐藏着。
811. Tertio manifestat causam propositam, et primo proponit manifestationem, dicens: offenderunt enim in lapidem offensionis, id est ad Christum qui assimilatur lapidi offensionis, in hoc quod sicut lapis in quem homo offendit non cavetur propter suam parvitatem, ita Iudaei videntes Christum infirmitate nostra contentum, non caverunt in eum offendere. Is. LIII, 3: quasi absconditus vultus eius, et despectus, unde non reputavimus eum. Ier. XIII, 16: antequam offendant pedes vestri ad montes caliginosos, id est ad Christum et eius apostolos qui dicuntur montes caliginosi, propter hoc quod eorum dignitas et magnitudo latebat.
812. 其次，他为此引证权威经文，说：「如经上所记」，即以赛亚书所记。使徒把以赛亚书不同地方的话组合起来。因为赛28:16说：「看哪，我在锡安放一块石头作为根基，是衡量的石头，是宝贵的房角石，稳固的根基；信的人不要急躁。」（译者：最后一句依本书拉丁文 non festinet 直译，因为下文据「急躁」作解释；《和合本修订版》作「信靠他的人必不致惊恐」。）这便是此处引文开头的来源：「我在锡安放一块石头」，就是作为根基；这表明基督依照神的安排，被立为教会的根基。林前3:11说：「因为，那已经立好的根基就是耶稣基督，此外没有人能立别的根基。」
812. Secundo ad hoc inducit auctoritatem, dicens sicut scriptum est, in Isaia scilicet. Componit autem Apostolus verba Isaiae in diversis locis Scripturae. Nam Is. XXVIII, v. 16 dicitur: ecce ego mittam in fundamentis Sion lapidem. Lapidem angularem, probatum, pretiosum, in fundamento fundatum. Qui crediderit, non festinet. Et hinc sumitur principium auctoritatis: ecce ponam in Sion lapidem, scilicet quasi fundamentum, in quo designatur quod Christus divina ordinatione constitutus erat Ecclesiae fundamentum. I Cor. III, 11: fundamentum aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est Christus Iesus.
赛8:14也说：「却向以色列的两家成为绊脚的石头，使人跌倒的磐石。」引文中间的话就取自这里：「绊脚的石头，使人跌倒的磐石」。「绊脚」指无知，因为林前2:8说：「若知道，他们就不会把荣耀的主钉在十字架上了。」「跌倒」则指撞击与坠落；他们因不信而跌倒，逼迫基督和他的使徒。林前1:23说：「我们却是传被钉十字架的基督，这对犹太人是绊脚石。」路2:34说：「这孩子被立，是要叫……许多人跌倒。」
Legitur etiam Is. VIII, 14: in lapidem autem offensionis et petram scandali duabus domibus Israel. Et hinc sumitur medium auctoritatis quo dicit lapidem offensionis et petram scandali, ut offensio referatur ad ignorantiam, quia, ut dicitur I Cor. II, 8, si cognovissent, numquam Dominum gloriae crucifixissent. Scandalum autem referendum est ad impactionem et casum, quo per infidelitatem ceciderunt, Christum et eius apostolos persequentes. I Cor. I, 23: nos praedicamus Christum crucifixum, Iudaeis quidem scandalum. Lc. II, 34: ecce hic positus est in ruinam, et cetera.
引文结尾取自赛28:16：「信的人不要急躁。」这里用来代替它的是：「信靠他的人必不蒙羞」，因为他必从基督获得赏报。德2:8说：「你们敬畏主的，要信赖他，你们的赏报，就不会落空。」
Finis autem auctoritatis sumitur Isaiae c. XXVIII, 16: qui crediderit, non festinet, loco cuius hic dicitur: omnis qui credit in eum non confundetur, quia scilicet consequetur mercedem ab eo. Eccli. II, 8: qui timetis Deum, credite illi, et non evacuabitur merces vestra.
使徒采用的是七十士译本的措辞。我们译本所说的「信的人不要急躁」，也具有这层意思。因为，人若未能迅速获得所盼望的，便以为自己受了欺骗，这就显出他的急躁。
Ponit autem Apostolus haec verba secundum litteram Lxx. Et ad hunc sensum pertinet quod in littera nostra dicitur: qui crediderit, non festinet. Ille enim festinare videtur, qui delusum se reputat, quia cito non adipiscitur quod sperabat.