罗马书注释

与 Super ad Romanos 对照
圣托马斯阿奎那
罗马书注释(Super ad Romanos)第15章:给犹太人与外邦人的福音

第2讲:保罗是外邦人的使徒

Lectio 2: Paulus apostolus gentibus est

15:14 我的弟兄们,我本人也深信你们自己充满爱,有各种丰富的知识,也能彼此劝戒。(译者:作者所用拉丁文为 dilectione,即「爱」,下文据此论证;和合本修订版作「良善」。) [n. 1163]
15:15 弟兄们,但我更大胆写信给你们,是要在一些事上提醒你们,因着恩典, [n. 1165] 这恩典是神所赐给我的, [n. 1167]
15:16 使我在外邦人中作基督耶稣的仆役,使神的福音显为圣洁,使所献上的外邦人成为蒙悦纳、在圣灵中成圣的祭物。(译者:作者所解释的 sanctificans Evangelium 为「使福音显为圣洁」;和合本修订版作「作神福音的祭司」。)
15:17 所以,我在基督耶稣里有归于神的荣耀。(译者:依作者对 gloria 与 ad Deum 的解释译出;和合本修订版作「有关神面前的事奉,我在基督耶稣里是有可夸的」。) [n. 1168]
15:18 除了基督藉我做的那些事,我什么都不敢提,只提他藉我的言语作为,使外邦人顺服, [n. 1171]
15:19 用神迹奇事的能力,并圣灵的能力;甚至我从耶路撒冷,直转到以利哩古,到处传了基督的福音。(译者:作者拉丁文作「圣灵」;和合本修订版正文作「神的灵」,注有「圣灵」异文。) [n. 1172]
15:20 我这样传福音,不在基督的名已经传扬过的地方,免得建造在别人的根基上; [n. 1173]
15:21 却如经上所记:「未曾传给他们的,他们必看见;未曾听见过的事,他们要明白。」 [n. 1175]

15:14 Certus sum autem fratres mei et ego ipse de vobis, quoniam et ipsi pleni estis dilectione, repleti omni scientia, ita ut possitis alterutrum monere. [n. 1163]
15:15 Audacius autem scripsi vobis fratres ex parte, tamquam in memoriam vos reducens: propter gratiam, [n. 1165] quae data est mihi a Deo, [n. 1167]
15:16 ut sim minister Christi Jesu in gentibus: sanctificans Evangelium Dei, ut fiat oblatio gentium accepta, et sanctificata in Spiritu Sancto.
15:17 Habeo igitur gloriam in Christo Jesu ad Deum. [n. 1168]
15:18 Non enim audeo aliquid loqui eorum, quae per me non efficit Christus in obedientiam gentium, verbo et factis: [n. 1171]
15:19 in virtute signorum, et prodigiorum, in virtute Spiritus Sancti: ita ut ab Jerusalem per circuitum usque ad Illyricum repleverim Evangelium Christi. [n. 1172]
15:20 Sic autem praedicavi Evangelium hoc, non ubi nominatus est Christus, ne super alienum fundamentum aedificarem: [n. 1173]
15:21 sed sicut scriptum est: Quibus non est annuntiatum de eo, videbunt: et qui non audierunt, intelligent. [n. 1175]

1163. 使徒以普遍的劝勉教导罗马人以后,这里开始写一些亲切的私事给他们。

1163. Postquam Apostolus generalibus admonitionibus Romanos instruxerat, hic incipit eis quaedam familiaria scribere.

首先是一些与自己有关的事;

Et primo quaedam pertinentia ad seipsum;

其次,在第16章「我向你们推荐非比」等语处,是一些与他人有关的事。

secundo, quaedam pertinentia ad alios ibi cap. XVI commendo autem vobis Phoeben, et cetera.

关于第一点,他做三件事。

Circa primum tria facit.

首先,为自己教导和责备他们似乎出于冒失一事作辩解;

Primo excusat praesumptionem de hoc quod eos instruxerat et reprehenderat;

其次,在「因此,我屡次受到拦阻」等语处,为迟迟未去探望他们作解释;

secundo excusat suam tarditatem circa visitationem eorum, ibi propter quod plurimum impediar;

第三,在「弟兄们,我劝你们」等语处,请求他们以祷告帮助自己。

tertio petit suffragia orationum ipsorum, ibi obsecro autem vos, fratres, et cetera.

关于第一点,他做两件事。

Et circa primum duo facit.

首先排除一种被认为是他教导、责备他们的原因;

Primo excludit oppositam causam instruendi et arguendi eos;

其次,在「弟兄们,但我更大胆地在某些方面写信给你们」等语处,指出真正的原因。

secundo assignat veram causam, ibi audacius enim scripsi vobis, fratres, ex parte, et cetera.

1164. 关于第一点,应当考虑到:有人可能以为,使徒之所以写信给罗马人,是因为他认为罗马人中有那位能够教导和纠正的人。但他自己排除这种看法,说「我的弟兄们,我本人也深信」,根据我所听到关于你们的事,你们有能力劝戒你们中间需要劝戒的人。(译者:所据拉丁文本作 illum,即「那个人」,使本句与随后「排除这种看法」的论证不尽相合。这里保留原读。)

1164. Circa primum considerandum est, quod aliquis posset credere Apostolum ideo scripsisse Romanis, quia aestimaret illum esse apud Romanos qui posset instruere et corrigere. Sed hoc ipse excludit, dicens certus sum enim, fratres mei, per ea quae de vobis audivi, quoniam idonei estis ad admonendum eos qui inter vos admonitione indigent.

一个人要正确地劝戒别人,需要两件事。第一,不是出于仇恨或愤怒,而是出于爱来劝戒,正如诗 141:5〔武加大本 140:5〕所说:「任凭义人击打我,这算为仁慈。」(译者:原文误标第6节,此句见第5节。)加 6:1:「你们属灵的人就要用温柔的心把他挽回过来。」就此而言,他说「你们自己充满爱」。结 10:2:「从基路伯之间取出火炭装满两手掌。」这就是仁爱之火。

Ad hoc autem ut aliquis recte admoneat duo requiruntur, quorum primum est ut non ex odio vel ira, sed ex dilectione moneat secundum illud Ps. CXL, 6: corripiet me iustus in misericordia. Et Gal. VI, 1: vos qui spirituales estis, instruite huiusmodi in spiritu lenitatis. Et quantum ad hoc dicit quoniam et ipsi pleni estis dilectione. Ez. X, 2: imple manum tuam prunis ignis quae sunt inter Cherubim, qui est ignis caritatis.

第二,需要对真理的知识,因为有些人在纠正别人时,向神有热心,却不是按着知识,如上文 10:2 所说。所以他接着说「有各种丰富的知识」,即人的事与神的事的知识,旧律法与新律法的知识。林前 1:5:「你们在他里面凡事富足,具有各种口才、各样知识。」

Secundo requiritur scientia veritatis, eo quod quidam habent zelum Dei in corrigendo, sed non secundum scientiam, ut supra c. X, 2 dictum est. Et ideo subdit repleti omni scientia, scilicet humana et divina: et veteris et novae legis. I Cor. I, 5: in omnibus divites facti estis in illo, in omni verbo et in omni scientia.

他由此得出结论:「也能」因着爱和知识,合宜地「彼此劝戒」。因为雅 3:2 说,「我们在许多事上都有过失」,所以必须彼此劝戒;因为正如德训篇 17:12 所说,「神吩咐他们,每人要关心别人。」

Et ex hoc concludit sic ita ut possitis convenienter propter dilectionem et scientiam alterutrum monere. Quia enim in multis offendimus omnes, ut dicitur Iac. III, 2, oportet ut invicem moneamus; quia, ut dicitur Eccli. XVII, 12, unicuique mandavit Deus de proximo suo.

1165. 接着,在「更大胆」等语处,他指出自己劝戒、纠正他们的真正原因。

1165. Deinde, cum dicit audacius, etc., assignat veram causam quare eos admonuerat et correxerat.

关于这一点,他做两件事。

Et circa hoc duo facit.

首先说明,这属于托付给他的使徒职分的权威;

Primo ostendit quod hoc pertinebat ad auctoritatem apostolatus sibi commissam;

其次,在「所以,我是有可夸的」等语处,说明他怎样使用了这种权柄。

secundo ostendit qualiter hac potestate usus fuerit, ibi habeo igitur gloriam, et cetera.

1166. 因此他说「但我更大胆」,即更无所畏惧地,「写信给你们」,责备你们的错误与缺点;由于我不怕得罪你们,这确实可能被归于大胆冒失。伯 39:21:「它勇敢地出去迎击武装的人。」(译者:依作者引文保留「勇敢」;和合本修订版此处作「它出去迎击仇敌」。)

1166. Dicit ergo audacius autem, id est securius, scripsi vobis, errores et defectus vestros arguendo, quod quidem ad audaciae praesumptionem posset ascribi propter hoc quod offensionem vestram non timui. Iob XXXIX, 21: audacter in occursum pergit armatis.

但有三点可以为这种冒失作辩解。第一,收信人的情形。罗马人中虽有一些人,对他们作这种责备似乎显得大胆冒失;却也有一些人,由于争竞的狂妄,需要严厉责备。多 1:13:「你要严厉地责备他们。」他所说「一部分」就是此意:仿佛说,我的信并非对你们所有人都显得大胆,而只是对你们中的一部分如此。也可以理解为书信中的「一部分」,即他责备他们的那部分。还可以理解为「代表」教会,即代表与我同在的教会。

Sed haec praesumptio excusatur ex tribus. Primo quidem ex conditione eorum quibus scribebat, quia etsi inter Romanos essent aliqui respectu quorum talis reprehensio audax et praesumptuosa videretur, erant tamen aliqui, qui indigebant dura reprehensione propter contentionum insolentiam. Tit. I, 13: increpa illos dure. Et hoc est quod dicit ex parte, quasi dicat: non videtur mea Scriptura esse audax quantum ad omnes vos, sed quantum ad partem aliquam vestrum. Vel potest intelligi ex parte epistolae, in qua eos reprehendit. Potest intelligi etiam ex parte Ecclesiae, quae, scilicet, mecum est.

第二,上述大胆可由使徒的意图得到辩解。他写信给他们,不是认为他们无知,而是使他们记起已经知道的事。他接着说「是要提醒你们」,就是这个意思:仿佛你们忘了自己已经知道的事,正如腓 4:10 所说:「你们却忙于别事。」(译者:作者所引拉丁文 occupati eratis 表示「忙于别事」;和合本修订版作「只是没有机会罢了」。)来 10:32:「你们要追念往日;你们蒙了光照以后,忍受了许多痛苦的挣扎。」

Secundo excusatur praedicta audacia ex intentione Apostoli. Non enim scripsit eis tamquam reputans eos ignorantes, sed in memoriam eos reducens cognitorum. Et hoc est quod subdit tamquam in memoriam vos reducens, quasi oblitos eorum quae sciebatis, sicut et Phil. IV, 10 dicitur: occupati autem eratis. Hebr. X, 32: rememoramini pristinos dies, in quibus illuminati magnum certamen sustinuistis passionum.

第三,使徒的权威要求他如此,因而为他作了辩解。所以他说「因着恩典」,即托付给我的使徒职分的恩典。林前 15:10:「由于神的恩典,我才成了今日的我。」

Tertio excusatur ex auctoritate apostoli, quae hoc requirebat. Unde subdit per gratiam, scilicet apostolatus mihi commissi. I Cor. XV, 10: gratia Dei sum id quod sum.

1167. 关于这恩典,他首先描述其权威,说「这恩典是神所赐给我的」,仿佛说:不是由人赐的。加 1:1:「我使徒保罗,作使徒不是由于人,也不是藉着人。」

1167. Huius autem gratiae, primo, describit auctoritatem, cum dicit quae data est mihi a Deo, quasi diceret: non ab hominibus. Ad Gal. I, 1: Paulus apostolus non ab hominibus, neque per hominem.

其次,他明确说明这恩典,说「使我在外邦人中作基督耶稣的仆役」,即在使外邦人归信的工作上服事基督。林前 4:1:「人应该把我们看为基督的执事。」上文 11:13:「正因为我是外邦人的使徒,我敬重我的职分。」(译者:原文误标 11:3,此句见 11:13。)

Secundo specificat istam gratiam, cum dicit ut sim minister Christi Iesu in gentibus, id est ut serviam Christo in gentium conversione. I Cor. IV, 1: sic nos existimet homo ut ministros Christi. Supra XI, 3: quamdiu sum gentium apostolus, ministerium meum honorificabo.

第三,他说明这恩典的行动,说「使神的福音显为圣洁」,即借真理的言语、良好生活的行为及神迹,显明福音的圣洁。西 1:5—6:「真理的道,就是福音;这福音传到你们那里,也传到普天下,并且继续增长,不断结果。」箴 8:8:「我口中的言语都是公义。」

Tertio ostendit huius gratiae actum, cum dicit sanctificans Evangelium Dei, id est sanctum esse ostendens et verbo veritatis et opere bonae conversationis et miraculorum. Col. I, 5 s.: in verbo veritatis Evangelii quod pervenit ad vos, sicut et in universo mundo est, et fructificat, et crescit. Prov. VIII, 8: recti sunt sermones mei.

第四,他提出这恩典的目的,说「使所献上的外邦人」,即借我的职事归信的外邦人。在这件事上,我仿佛把某种祭献与供物献给神,正如腓 2:17 所说:「我以你们的信心为供献的祭物,我若被浇献在其上也是喜乐,并且与你们众人一同喜乐。」「成为蒙悦纳的」,即因意图正直而蒙神悦纳。诗 51:19〔武加大本 50:21〕:「那时,你必喜爱公义的祭和燔祭,全牲的燔祭。」(译者:原文误标武加大本 50:20,此句见 50:21。)又「在圣灵中成圣」,即借仁爱与圣灵其他的恩赐。林前 6:11:「你们奉主耶稣基督的名,并藉着我们神的灵,已经成圣。」

Quarto ponit finem huius gratiae, cum dicit ut fiat oblatio gentium, id est, gentes per meum ministerium conversae. In quo quasi quoddam sacrificium et oblationem Deo obtuli, secundum illud Phil. II, 17: et si immolor super sacrificium et obsequium fidei vestrae, gaudeo et congratulor omnibus vobis. Fiat accepta, scilicet Deo per rectitudinem intentionis. Ps. l, 20: tunc acceptabis sacrificium iustitiae, oblationes et holocausta; et sanctificata in Spiritu Sancto, id est per caritatem et alia Spiritus Sancti dona. I Cor. VI, 11: sanctificati estis in nomine Domini nostri Iesu Christi, et in Spiritu Dei nostri.

1168. 接着,在「所以,我是有可夸的」等语处,他说明自己怎样使用了使徒的权威。

1168. Deinde, cum dicit habeo igitur gloriam, etc., ostendit quomodo auctoritate apostolica fuerat usus.

首先提出他所结的果实;

Et primo ponit fructum quem fecit;

其次在「甚至」等语处,说明这果实之丰盛;

secundo ostendit huius fructus magnitudinem, ibi ita ut, et cetera.

第三,在「我这样传福音」等语处,说明其中的困难。

Tertio ostendit difficultatem, ibi sic autem praedicavi, et cetera.

1169. 关于第一点,他做三件事。首先,为自己所结的果实归荣耀给神,说「所以」,既然我领受了这样的恩典,并勤勉履行了恩典所赐予我的职务,「我是有可夸的」,即像忠信的仆役一样,有配得荣耀的功德。林前 9:15:「我宁可死也不让人使我所夸的落了空。」但我不把这荣耀主要归于自己,而是「在基督耶稣里」有它,即借耶稣基督而有,因着他的能力,我才能结果。约 15:5:「离了我,你们就不能做什么。」又因为父已把一切交给他,如太 11:27 所说,而且住在他里面的父亲自做自己的事,如约 14:10 所说,所以他进一步将这荣耀归给父,说「归于神」,即归于父神。诗 115:1〔武加大本 113:9〕:「耶和华啊,荣耀不要归与我们,不要归与我们;要归在你的名下!」

1169. Circa primum tria facit. Primo dat gloriam Deo de fructu quem fecit, dicens igitur, quia talem gratiam accepi et diligenter executus sum id ad quod mihi haec gratia data est, habeo gloriam, id est meritum dignum gloriae, sicut fidelis minister. I Cor. IX, 15: melius est mihi mori, quam ut gloriam meam quis evacuet. Sed hanc gloriam non mihi principaliter attribuo sed eam habeo in Christo Iesu, id est per Iesum Christum, cuius virtute fructificare potui. Io. XV, v. 5: sine me nihil potestis facere. Et quia ipsi omnia tradita sunt a Patre, ut dicitur Matth. XI, 27, et Pater in eo manens, ipse facit opera, Io. XIV, 10, ideo ulterius hanc gloriam refert ad Patrem, dicens ad Deum, scilicet Patrem. Ps. CXIII, 9: non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam.

他接着说明以上所言的理由,说「除了基督藉我做的那些事,我什么都不敢提」,仿佛说:我不把并非借我做成的事,报告为我所结的果实。否则,即使在人面前有荣耀,在神面前也没有。我所报告的,也不是当作主要由自己做成,而是当作基督借我做成的。因此,我说自己在基督耶稣里有这荣耀。赛 26:12:「我们所做的一切,都是你为我们成就的。」

Assignat autem rationem eius quod dixerat, subdens non enim audeo loqui aliquid eorum quae per me non effecit Christus, quasi dicat: nihil referam de fructu per me facto, quod per me factum non sit. Alioquin gloriam non haberem apud Deum, et si apud homines. Quae quidem refero non tamquam per me principaliter facta, sed sicut quae per me Christus fecit. Et ideo hanc gloriam dixi me habere in Christo Iesu. Is. c. XXVI, 12: omnia opera nostra operatus es in nobis.

1170. 第二,他提出果实本身,说「使外邦人顺服」;仿佛说:我的荣耀,就是使外邦人顺从信仰。上文 1:5:「为他的名在万国中使人因信而顺服。」诗 18:44〔武加大本 17:45〕:「他们一听见我的名声就必顺从我。」(译者:原文标武加大本 17:44,此句在 17:45。)

1170. Secundo ponit ipsum fructum, dicens in obedientiam gentium, quasi dicat: gloria mea haec est pro eo quod feci gentes fidei obedire. Supra I, 5: ad obediendum fidei in omnibus gentibus. Ps. XVII, 44: in auditu auris obedivit mihi.

1171. 第三,他说明自己怎样使外邦人达到这种顺服。因为上文 10:17 说过,「信道是从听道来的,听道是从基督的话来的」,所以他说「藉言语」,即借宣讲信仰的言语。

1171. Tertio ostendit quomodo gentes ad hanc obedientiam adduxerit. Quia autem supra X, 17 dictum est fides ex auditu, auditus autem per verbum Christi, ideo dicit in verbo, id est per verbum praedicationis fidei.

所宣讲之信仰的证明,一是宣讲者的良好生活;就此他接着说「作为」,仿佛说:我借正直的行为吸引你们归信。太 5:16:「叫他们看见你们的好行为。」等等。另一证明是神迹,神藉此为所宣讲的教导作见证,正如可 16:20 所说:「主和他们同工,藉着伴随的神迹证实所传的道。」因此他接着说「用神迹的能力」,即较小的神迹,例如治愈疾病;又说「奇事」,即较大的神迹,它们因其伟大而预示、即显明某种伟大的事。

Argumenta autem fidei praedicatae sunt bona conversatio praedicantis, et quantum ad hoc subdit et factis, quasi scilicet per recta opera vos ad fidem allexi, Matth. V, 16: videant opera vestra, etc., et opera miraculorum, quibus Deus dat testimonium doctrinae praedicatae, secundum illud Mc. ult.: Domino cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis. Unde subdit in virtute signorum, id est miraculorum minorum, puta sanationes aegritudinum; et prodigiorum, id est maiorum miraculorum, quae ex sua magnitudine aliquid magni portendunt, id est ostendunt.

然而,若非圣灵从内在推动听者的心使他们相信,这一切仍然不足。因此徒 10:44 说,彼得讲说信仰的话时,圣灵降在一切听道的人身上。所以使徒接着说「并圣灵的能力」。来 2:4:「神更用神迹奇事,和圣灵所给的恩赐,与他们一同作见证。」

Sed hoc totum non sufficeret nisi Spiritus Sanctus intus corda audientium ad fidem commoveret. Unde dicitur Act. X, 44 quod, loquente Petro verba fidei, cecidit Spiritus Sanctus super omnes qui audiebant verbum. Et ideo subdit in virtute Spiritus Sancti. Hebr. II, 4: contestante Deo signis et prodigiis et variis Spiritus Sancti distributionibus.

1172. 接着,在「甚至我从耶路撒冷」等语处,他借宣讲地点的众多,说明果实的丰盛,说「甚至我」开始「从耶路撒冷」传道;归信之初,他就在那里的犹太会堂宣讲,如徒 9:28 所说。这样就成全了赛 2:3 所说的:「教诲必出于锡安,耶和华的言语必出于耶路撒冷。」(译者:原文误标 2:4,此句见 2:3。)「直到以利哩古」,即亚得里亚海在意大利对岸的地区,「到处传了基督的福音」,即以福音的宣讲充满那些地方。

1172. Deinde, cum dicit ita ut ab Ierusalem, ostendit magnitudinem fructus ex multitudine locorum, in quibus praedicavit, dicens ita ut incipiens ab Ierusalem, ubi in principio suae conversionis praedicavit in synagogis Iudaeorum, ut dicitur Act. IX, 28. Ut sic impleret quod dicitur Is. II, 4: de Sion exibit lex, et verbum Domini de Ierusalem. Usque ad Illyricum, quod est mare Adriaticum ex parte opposita Italiae, repleverim Evangelium Christi, id est omnia illa loca replevi praedicatione Evangelii.

为免有人理解为,他只是沿着从耶路撒冷直达以利哩古的路线传福音,他加上「直转」,即向周围各处的外邦人传道,使他们归信。因此,伯 38:25 所说的话可以适用于他:「谁为大雨分道?」

Et ne aliquis intelligat quod solum vadens per rectam viam ab Ierusalem in Illyricum praedicaverit Evangelium, addit per circuitum, quia scilicet gentibus circumquaque praedicavit et eas ad fidem convertit. Unde sibi potest competere quod dicitur Iob c. XXXVIII, 25: quis dedit vehementissimo imbri cursum?

1173. 接着,在「我这样传福音」等语处,他说明结出这果实的困难:使完全无知的人归信,确实困难。

1173. Deinde, cum dicit sic autem praedicavi, etc., ostendit difficultatem hunc fructum faciendi: difficile enim est omnino ignaros ad fidem convertere.

所以他首先说明自己经历的困难,说「我这样传福音,不」是「在基督的名已经传扬过的地方」,即不是向已经听过基督之名的人宣讲。诗 18:43〔武加大本 17:44〕:「我素不认识的百姓必事奉我。」赛 55:5:「看哪,你要召集素不认识的国民,素不认识的国民要奔向你。」

Primo igitur difficultatem se passum ostendit, dicens sic autem praedicavi Evangelium, non quidem ubi nominatus est Christus, idest non apud illos qui nomen Christi audiverant. Ps. XVII, 44: populus, quem non cognovi, servivit mihi. Is. LV, 5: ecce gentes, quas nesciebas, vocabis, et gentes, quae te non cognoverunt, ad te current.

1174. 他接着说明理由:「免得建造在别人的根基上。」

1174. Subdit autem rationem, dicens: ne super alienum fundamentum aedificarem.

「别人的根基」可以有两种理解。一种是异端教导,与真实信仰的根基相异;这样,他所说的「免得」便表示原因。因为使徒之所以愿意向未听过基督之名的人宣讲,是为了防止他们先被假使徒的教导占据,使人更难引他们回到真理。因此太 7:26 说:「一个无知的人把房子盖在沙土上。」(译者:原文误标 7:27,此句见 7:26。)沙土就是虚假教导的比喻。

Potest autem alienum fundamentum dupliciter intelligi. Uno modo doctrina haeretica, quae est aliena a verae fidei fundamento: et sic, hoc quod dicit ne, ponitur causaliter. Ea enim intentione Apostolus voluit praedicare illis, qui nomen Christi non audierant, ne si praeventi essent a doctrina pseudo apostolorum, difficilius esset eos ad veritatem reducere. Unde Matth. VII, 27 dicitur stultus est qui aedificat domum suam super arenam, cui comparatur falsa doctrina.

另一种理解是,「别人的根基」指别人已经宣讲的真实信仰教导;这样,「免得」可以理解为表示结果。使徒并非避免向别人已经宣讲过的人传道;他特别向罗马人传道,而彼得先前已经教导过他们。但由于他向那些从未听过基督的人传道,结果就是不在别人的根基上建造,而是亲自立下信仰最初的根基,正如林前 3:10 所说:「好像一个聪明的工头,立好了根基。」

Alio modo per alienum fundamentum potest intelligi doctrina verae fidei ab aliis praedicata: et sic potest sumi ne, consecutive. Non enim vitavit Apostolus praedicare illis quibus ante fuerat ab aliis praedicatum, sicut ipsis Romanis specialiter praedicavit, quos prius Petrus instruxerat, sed, eo praedicante illis qui nihil de Christo audierant, consecutum est, ut non aedificaret super alienum fundamentum, sed ipse iaceret prima fidei fundamenta, secundum illud I Cor. III, 10: ut sapiens architectus fundamentum posui.

1175. 第二,他援引权威支持以上所说,说「如经上所记」,赛 52:15:「未曾向他们传报过他的,他们必看见;未曾听见过的,他们已默观了。」(译者:作者此处引文末语作「已默观了」,随后又以「要明白」解释;和合本修订版作「未曾听见过的事,他们要明白」。)先知在这些话里,似乎预告外邦人将以比从前已经认识神的犹太人更卓越的方式,达到对神的认识。

1175. Secundo, ad hoc quod dixerat, auctoritatem inducit dicens sicut scriptum est, Is. LII, 15, quoniam quibus non est annuntiatum de eo, videbunt, et qui non audierunt, contemplati sunt. In quibus verbis propheta videtur praedicere, quoniam gentiles excellentiori modo ad cognitionem Dei essent perventuri quam Iudaei, qui ante cognoverant.

1176. 所以,他首先说明认识之原因的卓越。这样的原因有两个:听见的话和看见的事物,因为这两种感官能使人受教。

1176. Ostendit ergo, primo, excellentiam quantum ad causam cognitionis, quae scilicet duplex est: scilicet verba audita et res visae. Hi enim duo sensus sunt disciplinabiles.

因此,犹太人借先知向他们传报的话,达到对基督奥秘的认识。彼前 1:10—11:「那预先说你们要得恩典的众先知,查考在他们心里的基督的灵预先证明基督受苦难,后来得荣耀,是指什么时候,什么样的情况。」

Iudaei ergo in notitiam mysteriorum Christi pervenerunt per verba annuntiata eis a prophetis. I Petr. I, 10 s.: prophetae, quae de futura in vobis gratia prophetaverunt, scrutantes in quod vel quale tempus significaret in eis spiritus Christi, praenuntians eas, quae in Christo sunt, passiones et posteriores glorias.

而外邦人看见基督的这些奥秘已经在事实上成全,因此说,「那些未曾向他们传报过」——即未曾借先知传报——「他的」,即基督的事,如同向犹太人传报那样,「必看见」已经成全的事实。路 10:24:「有许多先知和君王要看你们所看的,却没有看见。」

Sed gentiles huiusmodi Christi mysteria iam realiter impleta vident, ideo dicitur quoniam gentes, quibus non est annuntiatum per prophetas de eo, id est de Christo, sicut fuit annuntiatum Iudaeis, videbunt res iam impletas. Lc. X, 24: multi reges et prophetae voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt.

1177. 第二,他说明认识方式的卓越。犹太人从先知的宣告所得的,只是听闻。俄 1:「我们从耶和华那里得到消息,有使者被差往列国去。」但外邦人则从看见而获得理解。因此说,「又」有外邦人,即「那些」从前「未曾听见过」先知预告基督的人,「要明白」,即明白信仰的真理。诗 2:10:「现在,君王啊,应当明白!」(译者:作者依拉丁文 intelligite 的「理解」义论述;和合本修订版作「应当谨慎」。)等等。

1177. Secundo ostendit excellentiam quantum ad modum cognoscendi, quia Iudaei ex Annuntiatione prophetarum solum auditum habebant. Abd. v. 1: auditum audivimus a Domino, et legatos ad gentes misit. Sed gentiles ex visione intellectum perceperunt. Unde dicitur et, gentes scilicet, qui, ante, non audierunt, praenuntiari Christum per prophetas, intelligent, scilicet fidei veritatem. Ps. II, 10: et nunc, reges, intelligite, et cetera.